Thoái hóa khớp, liệu chỉ đơn thuần là bệnh do sụn bị mòn?

Thoái hóa khớp thường được biết đến là bệnh phát sinh khi sụn bị mòn theo tuổi tác. Tổn thương sụn là một đặc điểm quan trọng, nhưng nghiên cứu hiện nay hiểu bệnh lý này là tình trạng trong đó không chỉ sụn mà cả xương, màng hoạt dịch, dây chằng, sụn chêm, cơ xung quanh và mô mỡ đều tác động qua lại lẫn nhau.[1][2]

Đau khớp và suy giảm chức năng có thể không được quyết định bởi thay đổi tại một mô riêng lẻ. Phản ứng viêm bên trong khớp, biến đổi cấu trúc xương, tình trạng của cơ và dây chằng, cũng như phản ứng của hệ thần kinh trong quá trình xử lý cơn đau đều là những yếu tố cần được xem xét.

Tổn thương sụn chỉ là một phần của những thay đổi tại khớp

Sụn khớp là mô mềm bao phủ phần đầu xương. Khi khớp vận động, sụn giúp giảm ma sát và hấp thụ các tác động từ bên ngoài.

Khi thoái hóa khớp tiến triển, sự cân bằng giữa tế bào sụn và chất nền ngoại bào bị phá vỡ, khiến sụn có thể suy yếu và tổn thương. Lão hóa, kích thích cơ học lặp đi lặp lại, phản ứng viêm, stress oxy hóa và thay đổi chuyển hóa cùng tác động trong quá trình này, đồng thời có thể làm thay đổi môi trường bên trong khớp.[1]

Tuổi tác là một yếu tố nguy cơ chính. Tuy nhiên, cân nặng, khối lượng cơ, tiền sử chấn thương khớp, việc sử dụng khớp lặp đi lặp lại, thói quen vận động, yếu tố di truyền và tình trạng chuyển hóa cũng có thể ảnh hưởng đến sự khởi phát và tiến triển của bệnh.[1][2]

Những thay đổi ở xương dưới sụn và màng hoạt dịch cũng xuất hiện đồng thời

Ngay bên dưới sụn là xương dưới sụn (subchondral bone). Khi thoái hóa khớp tiến triển, mật độ và cấu trúc của xương dưới sụn thay đổi, đồng thời có thể xuất hiện quá trình tái tạo xương bất thường.[1]

Sụn và xương dưới sụn không phải là những mô tách biệt, mà trao đổi với nhau các lực tác động và tín hiệu tế bào. Đây là lý do các nghiên cứu về viêm khớp quan sát đồng thời cả sụn, xương dưới sụn và màng hoạt dịch.

Màng hoạt dịch (synovium) là mô bao quanh khớp. Khi màng hoạt dịch bị viêm, các chất gây viêm có thể được tiết ra và tác động đến tế bào sụn cũng như các mô lân cận.

Thoái hóa khớp không phải là bệnh mà tình trạng viêm toàn thân mạnh đóng vai trò trung tâm như viêm khớp dạng thấp. Tuy nhiên, phản ứng viêm mạn tính ở mức độ thấp có thể xuất hiện bên trong khớp, và viêm màng hoạt dịch đang được nghiên cứu về mối liên quan với đau và sự tiến triển của bệnh ở một số người bệnh.[1]

Cơn đau không phải lúc nào cũng tương ứng với mức độ tổn thương sụn

Ngay cả khi chẩn đoán hình ảnh cho thấy mức độ tổn thương khớp tương tự, cường độ đau có thể khác nhau ở mỗi người. Sụn hầu như không có thần kinh, trong khi màng hoạt dịch, xương dưới sụn, dây chằng và các mô xung quanh có sự phân bố của thần kinh.

Những thay đổi ở các mô ngoài sụn và phản ứng viêm cũng có thể góp phần gây đau. Khi cơn đau kéo dài, quá trình xử lý đau của hệ thần kinh ngoại biên và hệ thần kinh trung ương cũng có thể thay đổi; vì vậy, các nghiên cứu gần đây xem xét đồng thời cấu trúc khớp và phản ứng của hệ thần kinh.[1]

Phạm vi nghiên cứu mở rộng đến lão hóa và môi trường tế bào

Gần đây, lão hóa tế bào (cellular senescence) cũng nhận được sự quan tâm trong nghiên cứu về thoái hóa khớp. Các tế bào có chức năng thay đổi trong quá trình lão hóa có thể gửi tín hiệu viêm đến các mô xung quanh, và đây là một chủ đề nghiên cứu quan trọng.

Vì vậy, phạm vi nghiên cứu không chỉ dừng lại ở tổn thương sụn mà còn mở rộng đến lão hóa, đáp ứng miễn dịch và môi trường chuyển hóa. Nghiên cứu điều trị cũng tập trung vào việc điều hòa phản ứng viêm, làm chậm các thay đổi ở sụn và xương dưới sụn, đồng thời nâng cao khả năng phục hồi của môi trường khớp bị tổn thương.[1][3]

Trong điều trị và quản lý hiện nay, các phương pháp như vận động, kiểm soát cân nặng, thuốc và tiêm điều trị đóng vai trò quan trọng nhằm giảm đau và duy trì chức năng khớp. Phương pháp phù hợp có thể khác nhau tùy theo triệu chứng và tình trạng khớp.

Nghiên cứu y học tái tạo sử dụng tế bào gốc và các chất có nguồn gốc từ tế bào cũng đang tiếp tục được triển khai. Lĩnh vực này không chỉ nghiên cứu sự hình thành tế bào sụn mới mà còn tìm hiểu cách điều hòa tình trạng viêm trong khớp, tín hiệu giữa các tế bào và môi trường mô. Tuy nhiên, hiệu quả và phạm vi ứng dụng của điều trị tái tạo vẫn đang được kiểm chứng lâm sàng; cần phân biệt rõ công nghệ ở giai đoạn nghiên cứu với các liệu pháp đã được cấp phép.

Thoái hóa khớp là bệnh lý cần xem xét toàn diện khớp

Thoái hóa khớp là bệnh lý khớp phức tạp với sự tham gia đồng thời của sụn, xương, màng hoạt dịch, cơ, phản ứng viêm và quá trình lão hóa. Góc nhìn đánh giá toàn bộ tình trạng khớp là nền tảng cần thiết để hiểu về đau, suy giảm chức năng và xem xét định hướng nghiên cứu điều trị.

Thông tin sức khỏe không thể thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân. Nếu đau kéo dài hoặc hạn chế vận động, nên được chuyên gia y tế đánh giá.

Giới thiệu về EHL BIO

EHL BIO là công ty công nghệ sinh học nghiên cứu về cuộc sống khỏe mạnh của con người, tập trung vào y học tái tạo dựa trên tế bào gốc. Công ty khám phá một cách khoa học năng lực tự phục hồi của tế bào và phát triển những phương pháp tiếp cận mới đối với lão hóa và bệnh tật. Bằng cách kết hợp chăm sóc sức khỏe cao cấp với công nghệ sinh học tiên tiến, EHL BIO mang đến các giải pháp cho một cuộc sống khỏe mạnh và tràn đầy sức sống hơn.